«Η ευθύνη της κοινωνίας δεν απέχει από την ατομική ευθύνη»

Ένα πρωτοφανές περιστατικό σημειώθηκε το πρωί της Παρασκευής. Σπουδαστής σχολής του ΟΑΕΔ άνοιξε πυρ κατά συμμαθητή του και δύο υπαλλήλων σούπερ μάρκετ και στη συνέχεια αυτοπυροβολήθηκε θανάσιμα στο κεφάλι. Ο συμμαθητής του νοσηλεύεται σε σοβαρή κατάσταση, ελαφρότερα τραυματίες οι δύο πολίτες.

Το περιστατικό σημειώθηκε στη σχολή του ΟΑΕΔ στην οδό Πέτρου Ράλλη, περίπου στις 08:30 την Παρασκευή.

Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, ο 19χρονος σπουδαστής στο Ηλεκτρολογικό τμήμα της σχολής του ΟΑΕΔ, Δημήτρης Πατμανίδης -υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες- έβγαλε ένα πιστόλι και πυροβόλησε τον 18χρονο συμμαθητή του Δημ. Κοκκίνη.

Στη συνέχεια τράπηκε σε φυγή. Κατά ορισμένες πληροφορίες, δύο υπάλληλοι σούπερ μάρκετ που βρίσκεται κοντά στις σχολές του ΟΑΕΔ, που είδαν τη σκηνή, επιχείρησαν να τον σταματήσουν, ωστόσο δέχθηκαν και αυτοί τα πυρά του νεαρού.

Ο Δημήτρης Πατμανίδης βρήκε καταφύγιο σε ένα πάρκο που βρίσκεται απέναντι από τις σχολές του ΟΑΕΔ και εκεί έστρεψε το όπλο στον εαυτό του και αυτοπυροβολήθηκε στο κεφάλι. Ο 19χρονος μεταφέρθηκε εσπευσμένα, σε κρίσιμη κατάσταση, λόγω του τραύματος στο κεφάλι, στο Γενικό Κρατικό Νίκαιας, όπου μπήκε άμεσα στο χειρουργείο. Ωστόσο, λίγο αργότερα κατέληξε.

Δίπλα του βρέθηκαν δύο όπλα, σφαίρες, ένα μαχαίρι και ένα σημείωμα, στο οποίο έγραφε ότι οι συμμαθητές του τον απαξιώνουν συστηματικά, κάτι το οποίο δεν θα ανεχόταν πλέον.

«Δεν έχω λόγο να συνεχίσω να ζω. Είμαι πολύ εγωιστής για να πεθάνω και να σας αφήσω να ζήσετε. Πριν πεθάνω, θα σας στερήσω ότι πολυτιμότερο έχετε. Δεν έχω σεβασμό για την ανθρώπινη ζωή. Όποιος βρεθεί μπροστά μου το πρωί της 10ης Απριλίου 2009, θα πεθάνει χωρίς διάκριση» αναφέρει στο σημείωμά του ο δράστης.

«Μέχρι στιγμής δεν έχω γνωρίσει τίποτε άλλο, παρά την απόρριψη. Έχω γνωρίσει μόνο ένα άτομο που αξίζει σαν άνθρωπος και την οποία νόμιζα πως είχα ερωτευτεί. Νοιώθω πολύ άσχημα που με απέρριψε και ελπίζω πως με ό,τι κάνω την Παρασκευή θα αλλάξει γνώμη για μένα» προσθέτει.

Για το θέμα ο ΠτΘ συζητά με την Ψυχολόγο Λιζέτα Λιούρτα. Η συζήτηση έγινε λίγες μόνο ώρες μετά το περιστατικό στο γραφείο της επί της Κουρτίδου 22 και πριν γίνει γνωστό το τέλος του Δημήτρη Πατμανίδη, αλλά και ολόκληρο το περιεχόμενο του σημειώματος που άφησε…

ΠτΘ: Ένα πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα περιστατικό σημειώθηκε το πρωί της Παρασκευής. Μαθητής σχολής του ΟΑΕΔ άνοιξε πυρ κατά συμμαθητή του και δύο υπαλλήλων σούπερ μάρκετ και στη συνέχεια αυτοπυροβολήθηκε στο κεφάλι. Μέχρι τώρα λέγαμε ότι στη χώρα μας δεν έχουμε δει παιδί να εκφράζει εγκληματική συμπεριφορά τέτοιου είδους. Τι κάνει όμως ένα παιδί να πάρει ένα όπλο, να το έχει μαζί του, να το οπλίσει και να πυροβολήσει ένα συμμαθητή του;

Λ.Λ.: Λένε πως αν πάρει φωτιά το σπίτι του γείτονα, κινδυνεύει άμεσα να πάρει και το δικό σου…έτσι γίνεται και με τα διάφορα κοινωνικά φαινόμενα όπως αυτό της εγκληματικής βίας μέσα σε εκπαιδευτικά πλαίσια. Εδώ και χρόνια ακούμε για ανάλογα περιστατικά, αρχικά στην Αμερική, (αρκετά μακριά για να ανησυχήσουμε), πιο πρόσφατα στη Γερμανία, μέχρι που σήμερα χτύπησε και τη δική μας πόρτα με το τραγικό αυτό συμβάν.

Το να πυροβολήσει ένα παιδί έναν συμμαθητή του, είναι μια πράξη φανερής «επιθετικότητας», που σκοπό είχε να προκαλέσει βλάβη, πόνο, θάνατο, και που συχνά συσχετίζεται με συναισθήματα έντονου θυμού προς τον άλλον αλλά και ψυχικού πόνου για τον εαυτό. Από κει και πέρα, ένα τέτοιο φαινόμενο έχει και την κοινωνική του διάσταση, για παράδειγμα αρνητικές ή και αντίξοες συνθήκες περιβάλλοντος, πρότυπα εγκληματικής συμπεριφοράς κτλ., που αξίζει να διερευνηθεί.

ΠτΘ: Κοινωνίες που ευημερούν. Διαφημίσεις στην τηλεόραση, με σχολεία που λάμπουν από οργάνωση, με παιδιά που παίζουν και μελετούν χαρούμενα. Πληροφορίες αναφέρουν ότι το συγκεκριμένο παιδί είχε αφήσει σημείωμα, στο οποίο αναφέρει ότι οι συμμαθητές του τον μείωναν συστηματικά. Και το ερώτημα είναι τι συμβαίνει στο σχολείο; Τι συμβαίνει στην ψυχή ενός παιδιού για να το κάνει αυτό;

Λ.Λ.: Από τα λίγα που άκουσα κι εγώ στο ραδιόφωνο για το συμβάν και για το σημείωμα που άφησε πριν την πράξη του αυτή ο μαθητής, αφήνεται να εννοηθεί πως πρόκειται για μία πράξη «αντί-επιθετικότητας» ως μορφή αντίδρασης στην «επιθετική» συμπεριφορά, συγκαλυμμένη ή μη, των συμμαθητών του λόγω της διαφορετικής καταγωγής του.

Σε μία ομάδα, όπως αυτή των συμμαθητών, η κατάταξη των διαφόρων μελών σε κάποια κατηγορία, που έχει και συγκεκριμένα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά, είναι αρκετά συχνό φαινόμενο. Η θεμιτή «καλή επίδοση» για παράδειγμα, μπορεί να δημιουργήσει τα γνωστά σε όλους «φυτά ή κοράκια», μια ταμπέλα που μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης στη διαπροσωπικές σχέσεις που θα αναπτυχθούν μέσα στην ομάδα. Γίνεται το «φυτό» αποδεκτό ή το απορρίπτουν; Το προσεγγίζουν ή του επιτίθενται;

Η διαδικασία της ένταξης σε μια ομάδα ευτυχώς ή δυστυχώς δεν είναι στρωμένη με ροδοπέταλα. Οι δυνάμεις συνοχής της ομάδας συχνά έρχονται σε σύγκρουση με τη διατήρηση της προσωπικής ιδιαιτερότητας. Κάθε νέο προς ένταξη μέλος καλείται να περάσει από μια σειρά από άτυπες «δοκιμασίες» πριν γίνει αποδεκτό. Πόσο διαπερατά όμως είναι τα όρια κάθε ομάδας και τι ικανότητα ευελιξίας έχουν; Τελικώς είναι αδυναμία του εκάστοτε να ενταχθεί σε μια ομάδα ή αδυναμία της ομάδας να το βοηθήσει σε αυτή τη διαδικασία;

ΠτΘ: Συχνά γίνεται λόγος για τον ρόλο των σχολείων. Τονίζεται ότι πρέπει να ξαναβρεί τον πραγματικό του παιδαγωγικό ρόλο, με κύριο στόχο τη διάπλαση ανθρώπων ισορροπημένων που αναζητούν το νόημα της ζωής σε οράματα, δημιουργικές αναζητήσεις, ουσιαστικές σχέσεις και συνύπαρξη με τους άλλους και το κοινωνικό γίγνεσθαι. Είσθε αυτής της άποψης;

Λ.Λ.: Θεωρώ πως πρωταρχικός ρόλος του σχολείου είναι όλα τα παραπάνω. Δυστυχώς όμως η πράξη απέχει πολύ από τη θεωρία. Στην Ελλάδα, ένα ολόκληρο εκπαιδευτικό σύστημα για σειρά ετών, προωθούσε τη στείρα γνώση, με έναν καθηγητή να αγορεύει ή να γράφει στον πίνακα, και έναν μαθητή από κάτω να πλήττει, να αδιαφορεί για αυτή την πληροφορία, να παλεύει να δει πως θα την αξιοποιήσει και να ψάχνει να βρει τρόπους να την αποθηκεύσει για την επικείμενη εξέταση και βαθμολόγηση. Ένα σύστημα που δυστυχώς βόλευε –και εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να βολεύει– πολλούς και σε πολλά επίπεδα, αλλά με κόστος τον ίδιο τον μαθητή, που φτάνει στα 18 και δεν μπορεί να ανοίξει τα φτερά του και να πετάξει γιατί δεν ξέρει ούτε το πώς, αλλά ούτε και προς τα πού.

Ευτυχώς το αδιέξοδο ενός τέτοιου συστήματος έχει αρχίσει να γίνεται πλέον ορατό και να ωθεί προς κάποιες αλλαγές…ο χρόνος θα δείξει.

ΠτΘ: Ο σημερινός άνθρωπος, μέσω πληροφοριών που τον κατακλύζουν, είναι εθισμένος στις πράξεις βίας ή καλύτερα στις αναπαραστάσεις εγκληματικών πράξεων βίας που οφείλονται σε πολλαπλούς λόγους. Ευθυνόμαστε οι γονείς για τις πράξεις των παιδιών μας;

Λ.Λ.: Δεν ξέρω αν είναι ακριβώς «εθισμένος», μιας και ο εθισμός αναφέρεται σε κάτι που επιζητούμε και επιδιώκουμε μετά από κάποιο χρόνο, πάντως σίγουρα είναι «εξοικειωμένος», εφόσον δεν του προκαλούν αποστροφή ή κάποια άλλη αντίδραση. Όσον αφορά τώρα την αναζήτηση κάποιου «υπεύθυνου» για τη βίαιη συμπεριφορά ενός παιδιού, θεωρώ πως ο καθένας από εμάς, μέσα από το ρόλο που έχει σε μία κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων και των γονιών, έχει μερίδιο ευθύνης, όχι μόνο για την επιθετική συμπεριφορά, που όπως θα φαντάζεστε είναι η κορυφή του παγόβουνου, αλλά και για το τμήμα εκείνο του παγόβουνου που κρύβεται μέσα στο βυθό.  Για τον λόγο αυτό θεωρώ πως αν κάποια στιγμή γίνει κάποια ουσιαστική προσπάθεια αντιμετώπισης και όχι πάταξης της βίας, θα πρέπει να γίνει σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα.

ΠτΘ: Ποιες κατά την άποψή σας είναι οι ευθύνες της κοινωνίας της οποίας ζούμε, της κοινωνίας της άκρατης πληροφόρησης, που βομβαρδίζει συνεχώς με σκηνές βίας τόσο σε πραγματικό όσο και σε μυθοπλαστικό επίπεδο;

Λ.Λ.: Πολύ συχνά ακούω ανθρώπους να μιλούν για την κοινωνία στην οποία ζουν και για τις ευθύνες που αυτή έχει γύρω από σοβαρά θέματα, όπως αυτό της εγκληματικής συμπεριφοράς, ξεχνώντας βέβαια να συμπεριλάβουν τον ίδιο τον εαυτό τους. Η ευθύνη της κοινωνίας, δεν απέχει πολύ από την ατομική ευθύνη ξέρετε. Τη σκηνή βίας στην τηλεόραση για παράδειγμα, κάποιοι την εκτελούν, κάποιοι την πουλούν, κάποιοι την προβάλουν, κάποιοι την αποδέχονται. Όλα αυτά μαζί αποτελούν την περιβόητη ευθύνη της κοινωνίας.

ΠτΘ: κ. Λιούρτα σας ευχαριστούμε πολύ.

Λ.Λ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

(Δημοσίευμα στον τύπο, 13 Απριλίου 2009, Παρατηρητής της Θράκης)